| |
 |
|
 |
TANIMLAR
Pestisit: Tarimsal ürünlerin üretimi, islenmesi, depolanmasi, tasinmasi ve dagitilmasi sirasinda zararlilarin kontrolü, uzaklastirilmasi, imha edilmesi, önlenmesi amaciyla kullanilan; bitki gelisimini düzenleyiciler dahil kimyasal maddelerdir.
Pestisitler genel olarak üçe ayrilir:
1) Insektisit: Böcek ve haserelere karsi kullanilir.
2) Herbisit: Yabanci otlara karsi kullanilir.
3) Fungusit: Mantarlara karsi kullanilir.
Bu üç türün türevi olarak mollusit, rodentisit, nematisit, akarisit sayilir.
Pestisit Kalintisi: Pestisit kullanimi sonucu tarimsal ürünlerde ve gidalarda ortaya çikan, pestisit türevleri, dönüsüm ürünleri, metabolitleri, parçalanma ürünleri de dahil toksikolojik anlamda kirlilige sebep olan maddelerdir. |
 |
NUMUNE ALMA ISLEMI
Yas sebze ve meyvede numune alma islemi, ilgili partiyi temsil edecek sekilde homojen olmalidir.
Numune alma sondasi, paçal numuneden laboratuvar numunesi hazirlamada veya analitik numuneden analitik kisim hazirlamada kullanilir.
? Tahillar, baklagiller ve çay için özel numune alma araçlari bulunmaktadir.
? Gevsek sap, yaprak gibi materyaller için, numuneyi alan kisi eldiven kullanarak numune almalidir.
Küçükler hariç, her bir bütün meyve, sebze veya bunlarin dogal gruplari (üzüm benzeri salkim veya küme halindeki ürünler) bir birim sayilmalidir. Numune alimi esnasinda materyale zarar verilmemesine özen gösterilmelidir. Bireysel (tek) taze meyve veya sebze birim olusturmak için kesilmemeli veya bölünmemelidir.
Paçal numune: Partiden alinan inkremental numunelerin iyi karistirilip birlestirilmesi ile elde edilen numunedir.
Inkremental numune: Bir partiden bir kerede alinan bir veya birden fazla ürün birimidir. |
 |
Numune alimi esnasinda dikkat edilecek hususlar: Numune alinacak materyal; analizi yapilacak partiyi temsil edecek sekilde olmalidir.
? Laboratuvar numunelerinin alimi ve hazirlanmasi esnasinda; kalinti miktarinin analitik olarak tespitini veya laboratuvar numunelerinin temsil özelligini olumsuz etkileyebilecek bulasma ve bozulma gibi degisikliklerden sakinarak alinmalidir.
? Paçal numune laboratuvar numunesi için gerekenden fazla ise, temsili numuneyi saglayacak sekilde bölünmelidir. Numune alma plani, partiyi dörde bölerek veya uygunsa azaltma prosedürleri kullanilarak uygulanir, fakat taze bitkisel ürünler kesilmemeli veya bölünmemelidir. Gerekirse laboratuvar numuneleri için bu asamada tekrar alim yapilir. |
 |
 |
 |
| |
Paçal Numunenin Hazirlanmasi: Bitkisel ürünler ile ilgili prosedürler Tablo 1'de açiklanmistir. Paçal numuneyi olusturmak için inkremental numuneler pratik olarak mümkünse birlestirilmeli ve karistirilmalidir.
TABLO 1: BİTKİSEL ÜRÜNLERDE İNKREMENTAL NUMUNE VE EN AZ LABORATUVAR NUMUNESİ MİKTARLARI
Bitkisel orijinli birincil gıdalar
| Ürün Sınıfı |
Örnekler |
Alınacak inkremental numunenin yapısı |
Her bir laboratuvar numunesinin büyüklüğü |
- Tüm taze meyveler,
- Tüm taze sebzeler, patates ve şeker pancarı dahil, otlar hariç
|
|
|
|
Küçük ebatlı taze ürünler
Birimler genellikle < 25g
|
Üzümsü meyveler,bezelye, zeytin |
Bütün birim veya paketler veya numune alma aracıyla alınan birimler |
1 kg |
| Orta ebatlı taze ürünler genellikle 25-250g arası birimler |
Elma, portakal |
Bütün birim |
1kg
(enaz 10birim)
|
Büyük ebatlı taze ürünler
genellikle > 250g
|
Salatalık, lahana üzümler (salkım halinde) |
Bütün birim |
2 kg
(en az 5 birim)
|
| Bakliyat |
Fasulyeler, kurutulmuş; bezelye, kurutulmuş |
|
1kg |
| Tahıl taneleri |
Pirinç, buğday |
|
1kg |
| Ağaç fındıkları |
Hindistancevizi hariç
|
|
1 kg |
| Hindistancevizi |
5 birim |
| Yağlı tohumlar |
Yerfıstığı |
|
0.5 kg |
| Meşrubat ve şekercilikte kullanılacak tohumlar |
Çekirdek kahve |
|
0.5 kg |
| Otlar |
Taze maydanoz |
Bütün birim |
0.5 kg
|
| Diğerleri,Taze |
0.2 kg |
| Baharat |
Kurutulmuş |
Bütün birim veya numune alma aracıyla alınanlar |
0.1kg |
|
 |
 |
 |
 |
| |
Bitkisel orijinli işlenmiş ürünler
-Bitkisel orijinli ikincil (işlenmiş) gıdalar, kurutulmuş meyve, sebze, otlar, öğütülmüş tahıl ürünleri
-Bitkisel orijinli türetilmiş gıdalar, çaylar, bitkisel çaylar, meyve suları, çeşitli ürünler örneğin; işlenmiş zeytin ve turunçgil melası gibi.
-Bitkisel orijinli (tek bileşenli) gıdalar, genellikle ön ambalajlanmış ve tüketilmeye pişirilerek veya pişirilmeksizin hazır, ambalaj ortamında olsun veya olmasın veya az miktarda aroma maddeleri, baharatları ve yardımcı madde (tuz) içeren
-Bitkisel orijinli (çok bileşenli) mamul gıdalar, bitkisel orijinli bileşenlerin ağırlıklı olduğu hayvansal orijinli bileşen içeren ürünler dahil ve ekmekler ile diğer pişirilmiş tahıl ürünleri
|
| Birim değeri pahalı ürünler |
|
Paketler veya numune alma aleti ile alınan birimler |
0.1 kg* |
| Az miktardaki dökme katı ürünler |
Şerbetçi otu, çay bitkisel çay |
Paketli veya numune alma aleti ile alınan birimler |
0.2 kg |
| Diğer katı ürünler |
Ekmek, un, kurutulmuş meyve |
Paketler veya diğer tam birimler veya numune alma aleti ile alınan birimler |
0.5 kg |
| Sıvı ürünler |
Bitkisel yağlar, ürün suları |
Paketli veya numune alma aleti ile alınan birimler |
0.5 L veya 0.5 kg |
*istisnai olarak yüksek birim değerli bir üründen daha az laboratuvar numunesi alınabilir, fakat bunun nedeni numune alma kayıtlarında belirtilmelidir.
Kaynak : Tarım ve Köyişleri Bakanlığı - Koruma ve Kontrol Genel Müdürlüğü - Bitkisel ve Hayvansal Orijinli Gıda Maddelerinde Pestisit Kalıntılarının Resmi Kontrolü için Numune Alma Metotları Talimatı
|
TABLO 2: HAM TARIM ÜRÜNLERINDE PESTISIT ANALIZINDE NUMUNELERDEN ALINACAK KISIMLAR
| Ürün |
Örnek |
Analiz Edilecek Kısım |
| Kök ve yumru sebzeler |
Pancar, havuç, manyok, bergamot (acı veya tatlı), kereviz kökü, zencefil, yabani havuç, patates, turp, şeker pancarı, tatlı patates, şalgam. |
Üzerine yapışmış toprak, akan suyla hafifçe giderildikten sonra tüm ürün |
| Kök sebzeler (üst kısımları ile birlikte satılan ürünler) |
Pancar, havuç, yabani havuç, turp, şalgam. |
Kök (toprak temizlenerek) ve yenilebilen üst kısım ayrı ayrı analiz edilir. (Not: Havuç ve yabani havuç için üst kısım kökten ayrılarak atılır.) |
| Soğan Çiçeği Sebzeleri (yeşil veya kuru) |
Sarımsak, pırasa, kuru soğan, soğancık, yeşil soğan. |
Kökler ayrıldıktan sonra tüm ürün. Üzerine yapışmış toprak, suyla hafifçe giderilir. Sarımsak ve kuru soğan için, sap ve kolayca ayrılabilen dış kabuklar ayrılır. |
| Ürün |
Örnek |
Analiz Edilecek Kısım |
| Yapraklı sebzeler (lahana yapraklılar hariç) |
Kereviz, tere, güneğik, marul, maydonoz, ravent, ıspanak, İsviçre yabanipancarı (veya yabaniıspanağı). |
Kurumuş ve bozulmuş yapraklar ayrıldıktan sonra tüm ürün. Ravent için, yapraklar atıldıktan sonra gövde alınır, yapışmış topraklar suyla hafifçe temizlenir. |
| Lahana yapraklı sebzeler |
Brokoli, Brüksel lahanası, lahana (beyaz ve kırmızı), karnabahar, Çin lahanası, akhardal. |
Kurumuş ve bozulmuş yapraklar ayrıldıktan sonra tüm ürün. Karnabahar ve brokoli için, tüm yapraklar atılır. Brüksel lahanası için, sadece lahana kısmı alınır. |
| Baklagiller (taze veya kuru) |
Fasulye, garbanzo, soya fasulyesi, tatlı fasulye, bezelye, Çin uzun fasulyesi, mercimek. |
Taze ürünler için, dış kabuklar dahil, kuru ürünlerde sadece iç kısım alınır. |
| Meyve veren ürünler (kabakgiller hariç) |
Patlıcan, biber (kırmızı, yeşil), domates |
Saplar ve taç kısımları ayrıldıktan sonra tüm ürün. |
| Kabakgiller |
Salatalık, turşuluk hıyar, yenilebilen su kabağı, kavun, karpuz, yaz ve kış balkabağı. |
Saplar ayrıldıktan sonra tüm ürün. |
| Turunçgiller |
Greyfurt, melez turunçgiller, limon, portakal, mandalina, ıhlamur. |
Tüm ürün. |
| Elma türünde meyveler |
Elma, armut, ayva. |
Sapları ayrıldıktan sonra tüm ürün. |
| Çekirdekli meyveler |
Kayısı, kiraz (tatlı, ekşi), şeftali, erik, nektarinler. |
Sap ve çekirdek ayrıldıktan sonra tüm ürün. |
| Üzümsü ve küçük meyveler |
Böğürtlen, üzüm, kuşüzümü, yabanmersini, frenküzümü, keçiyemişi, bektaşi üzümü, ahududu, çilek. |
Sap ve başlık ayrıldıktan sonra tüm ürün. Kuşüzümü için, sap dahil. |
| Yerfıstığı |
Yerfıstığı |
Kabuk çıkarıldıktan sonra tüm ürün. |
| Hurma ve zeytin |
Hurma ve zeytin |
Çekirdk ve saplar ayıklandıktan sonra tüm ürün. |
| Ananas |
Ananas |
Üst kısmındaki yapraklar ayıklandıktan sonra tüm ürün. |
| Avokado ve mango |
Avokado ve mango |
Çekirdekler ayıklandıktan sonra tüm üründe. |
| Muz |
Muz |
Sapı ayrıldıktan sonra (kabuk dahil) tüm ürün. |
| Yukarda adı geçmeyen diğer meyve ve sebzeler |
Enginar, incir, guava, kiwi. |
Çürümüş yapraklar, sap, çekirdek, dış kabuk ayrıldıktan sonra tüm ürün. Yapışmış topraklar hafifçe suyla temizlenir. |
| Tahıl taneleri |
Arpa, mısır, darı, yulaf, pirinç, çavdar, buğday. |
Taneler için, tüm ürün. Taze mısır için, dış kabuk ayrılır. Koçan ve çekirdek kısımları alınır. |
| Otlar (taze veya kuru) |
Fesleğen, mercanköşk, biberiye, adaçayı. |
Tüm ürün. |
|
| Ürün |
Örnek |
Analiz Edilecek Kısım |
| Yağlı tohumlar |
Pamuk tohumu, kolza tohumu, ayçiçeği çekirdeği. |
Tüm ürün |
| Baharatlar (kurutulmuş) |
Anason, kimyon, karaman kimyonu, dereotu, rezene. |
Tüm ürün |
| Çay (kuru) |
Demleme için, kurutulmuş çay yaprakları |
Tüm ürün. |
| Bademgiller |
Badem, Brezilya bademi, maun, kestane, fındık, ceviz. |
Dış kabuk ayrıldıktan sonra tüm ürün. Kestane için, içteki ince kabuk dahil. |
| Tropikal tohumlar |
Kakao çekirdeği, kahve çekirdeği |
Tüm ürün. |
| Baklagil hayvan yemleri (taze veya kuru, samanlı, tohumlu veya tohumsuz) |
Çeşitli otlar, fasulye, yonca, yerfıstığı, bezelye, soya fasulyesi. |
Tüm ürün. |
| Sap hayvan yemleri (taze yiyecek, ot veya saman) |
Çeşitli sap ve baş yapraklar, arpa, çimen, kamış, mısır. |
Tüm ürün. |
Kaynak: AOAC – Pesticides Laboratory Training Manual
Bu amaçla;
Pestisit analizinin neden yapıldığı önem kazanmaktadır.
*Pestisitlerin büyük çoğunluğu insan ve çevre sağlığı açısından önemli riskler(kanser,üreme
bozukluğu...) taşır.
*Yoğun ve bilinçsiz pestisit kullanımının sonucunda gıda, toprak, su ve havada kullanılan
pestisitin kendisi ya da dönüşüm ürünleri kalabilmektedir. Hedef olmayan diğer organizmalar ve insanlar üzerinde olumsuz etkileri bulunmaktadır.
*Ticarette sağlık için belirlenen MRL (Maksimum Rezidü Limiti) değerleri önemli bir kriter oluşturmaktadır.
Pestisitlerin Canlılar Üzerindeki Etkileri:
*Bir pestisit kimyasal bir madde, virüs ya da bakteri gibi biyolojik bir ajan olabilir. Kimyasal pestisitlerin çoğu hedef organizmaya seçkin etkinlik gösteremedikleri için, hedef organizma dışındaki organizmalarda da çeşitli hastalıklara yol açar, hatta öldürücü olabilir.
*Kullanıldıkları canlıların yiyecek şeklinde insanlar tarafından kullanılmaları sonucunda, insanlarda yaygın hastalıklara ve istenmeyen sıkıntılı durumlara sebep olurlar.
*Tarım ile uğraşan ve pestisite maruz kalan insanlarda yapılan çalışmalarda, bu bireylerde genetik bozuklukların ortaya çıktığı ve nesilden nesile geçme olasılığının bulunduğu görülmektedir.
|
|
|
|
